Zijn espadrilles Spaans of Frans? Het eerlijke antwoord

Het eerlijke antwoord is: allebei. De espadrille is een schoen van de Pyreneeën, en die bergketen ligt nu eenmaal op de grens. De naam die wij gebruiken is Frans, de oudste vermeldingen zijn Catalaans, en de grootste industrie aan de Franse kant ontstond in het Baskenland. Wie „Spaans of Frans?” vraagt, stelt eigenlijk een vraag die de schoen zelf niet kent.

Wat de naam verraadt

De Nederlandstalige Wikipedia legt uit dat het Franse woord via het Occitaans teruggaat op het Catalaanse espardenya, afgeleid van espart: esparto, een taai mediterraan gras waarvan touw werd gemaakt. De naam wijst dus naar het zuiden, naar Catalonië.

De Spaanse kant

• De Nederlandstalige Wikipedia schrijft dat espadrilles in Catalonië al in de 14e eeuw werden gemaakt; de Engelstalige noemt een eerste vermelding met de Catalaanse naam in 1322.
• De Italiaanstalige Wikipedia noemt Spanje als land van herkomst, met sterke banden met Catalonië en het Baskenland.
• De Duitstalige Wikipedia oppert dat de oorsprong mogelijk op Mallorca ligt. Dat is een hypothese die de andere versies niet noemen.
• Castañer, de fabrikant die in 1970 de sleehak-espadrille voor Yves Saint Laurent maakte, is Spaans.

De Franse kant

• Zuid-Frankrijk, met name Occitanië, wordt door de Engelstalige Wikipedia als historisch productiegebied genoemd.
• In het Franse Baskenland groeide het stadje Mauléon uit tot centrum van de espadrille-industrie. De Baskische encyclopedie Auñamendi beschrijft hoe daar vanaf 1850 espadrillemakers opkwamen en hoe in 1868 vier vijfde van de productie naar Argentinië en Uruguay ging.
• Een deel van de arbeiders kwam van de Spaanse kant: volgens Auñamendi werden vanaf 1875 arbeidskrachten uit Aragón en het Roncal-dal aangeworven. Ook de geschiedenis van de fabriek is dus grensoverschrijdend.
• Volgens de Franse reissite Belambra komt nog altijd ongeveer 65 procent van de Franse jaarproductie uit Mauléon. Andere bronnen noemen andere percentages.

En het Baskenland?

Het Baskenland ligt aan beide kanten van de grens. Daarom is „Baskische espadrille” misschien het meest kloppende antwoord van allemaal: een schoen met een Catalaanse naam, gemaakt in Baskische werkplaatsen, met arbeiders uit Navarra en Aragón en klanten in Zuid-Amerika.

Waar ze nu vandaan komen

De werkelijkheid van vandaag is minder romantisch. De Engelstalige Wikipedia noemt Spanje, Frankrijk en Zuid-Azië als belangrijkste productiegebieden en schrijft dat ongeveer negentig procent van de complete espadrilles en jutezolen wereldwijd uit Bangladesh komt. Volgens de Nederlandstalige Wikipedia importeren veel fabrikanten in Spanje, Italië en Frankrijk jutezolen uit Bangladesh en voegen ze er hun eigen ontwerp aan toe. Wilt u weten waar uw paar vandaan komt, kijk dan op het label of vraag het de verkoper.

Meer over het materiaal leest u op de pagina De jute zool; over de schoen in het algemeen op de beginpagina.